چشم انداز جایگاه تمدن نوین اسلامی در شکل گیری نظم پساهژمون در اقتصاد سیاسی جهانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه رازی

چکیده

وقوع بحران 1970 و افول نظم «برتون وودز» در اقتصاد سیاسی بین‌الملل، نقطه عطفی در گذار از مفصل‌بندی قدرت و هژمونی برآمده از تمدن غرب شمرده می‌شود. درواقع بحران در نظم هژمونیک موجود، محدود به عدم تعادل در بنیان‌های مادی و معنوی قدرت ایالات متحده به‌عنوان مهم‌ترین بازیگر سیستم یادشده نیست؛ بلکه بن‌بست تمدن غرب به‌عنوان بستر فکری و ایدئولوژیک نظم موجود نیز می­باشد. دراین‌راستا، مفهوم‌سازی منطق تطور قدرت و نظم در سیستم بین‌المللی «پسابرتون وودز» ازیک‌سو، و سرشت محتمل هندسه نوین قدرت جهانی متأثر از ظرفیت دیگر تمدن­ها و فرهنگ­ها ازدیگرسو، در کانون نظریه‌پردازی اقتصاد سیاسی و روابط بین­الملل طی چند دهه اخیر قرار دارد. پرسش راهبردی‌ای که در پژوهش حاضر واکاوی می‌شود، این است که شکل‌گیری و زوال نظم هژمونیک بین‌المللی از چه منطقی پیروی می­کند و در نظام بین‌الملل کنونی چه امکاناتی از حیث مفصل‌بندی قدرت و نظم، ورای ظرفیت تمدن غربی، پیش‌رو قرار دارد؟ در این نوشتار، با اتکا به مبانی فکری ـ فلسفی ابن‌خلدون، به‌عنوان یکی از اندیشمندانی اسلامی، برداشتی از مفاهیم قدرت، نظم و هژمونی ارائه می‌شود که ضمن تبیین چگونگی ایجاد بحران در نظم هژمونیک غرب‌محور، ظرفیت‌های تمدن نوین اسلامی برای شکل دادن به نظمی فراگیر در هندسه نوین قدرت جهانی را به بحث می­گذارد. فرضیه پژوهش این است که منطق شکل­گیری و زوال نظم و هژمونی در نظام اقتصاد سیاسی جهانی، برآیند تعادل و عدم تعادل بین سازه­های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی قدرت است و از این حیث، مبانی فکری ـ فلسفی تمدن نوین اسلامی مهم‌ترین بستر زمینه‌ساز ارائه الگویی متعادل از قدرت و نظم در وضعیت پساهژمونی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Role of New Islamic Civilization in Shaping the Post-Hegemonic Order of Global Political Economy

نویسنده [English]

  • farhad daneshnia
Associate Professor of Razi University
چکیده [English]

The 1970’s crisis and decline of Bretton Woods order in the international political economy marks a turning point in the articulation of power and hegemony of the Western Civilization. The crisis in the current hegemonic order is not limited to the imbalance of material and spiritual foundations of the US power as the chief player of the system, but a dead end for the western civilization as the intellectual-ideological context of the existing order. Accordingly, conceptualizing the reformation of power and order in the post-Bretton Woods system on the one hand, and the possible nature of the new formation of global power influenced by other cultures and civilizations on the other, has been the focal point of political economy and international relationship theories in recent decades. The strategic question of this paper is the logic behind the formation and decline of international hegemonic order and the possibilities, in terms of articulation of power and order, beyond the potentials of western civilization. This paper uses the philosophical-ideological views of an Islamic theorist, Ibn Khaldun, to propose an interpretation of the concepts of power, order, and hegemony, which explains the process of crisis-creation in the western-oriented hegemonic order as well as the potentials of the new Islamic civilization for shaping a global order in the new formation of global power. The study assumes the logic behind the formation and decline of the global political economy order and hegemony to be a result of balance and imbalance between political, economic, and cultural structures of power and therefore, the philosophical-ideological principles of the new Islamic civilization are the prime context for a balanced model of post-hegemonic power and order.

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Future of Islamic Civilization
  • New Islamic Civilization
  • Global Political Economy
  • Hegemonic Power
 

ابن‌خلدون، عبدالرحمن. (1336). مقدمه. ترجمه پروین گنابادی. تهران. انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب.اسکلار، هالی. (1372). سه‌جانبه‌گرایی: کمیسون سه‌جانبه و برنامه‌ریزی نخبگان برای اداره جهان. ترجمه احمد دوست‌محمدی. تهران. سازمان انتشارات وزارت و فرهنگ اسلامی.امبروز، استفان. (1363). روند سلطه‌گری: تاریخ سیاست خارجی آمریکا 83-1938. ترجمه احمد تابنده. تهران. انتشارات چاپ‌پخش.امین، سمیر. (1384). سرمایه‌داری در عصر جهانی شدن. ترجمه ناصر زرافشان. تهران. انتشارات آگاه.برنر، رابرت. (1386). بحران در اقتصاد جهانی: 1998 - 1950. ترجمه حسن مرتضوی. تهران. نشر اختران.پولانی، کارل. (1391). دگرگونی بزرگ: خاستگاه­های سیاسی اقتصادی روزگار ما. ترجمه محمد مالجو. تهران. انتشارات پردیس دانش.تافلر، آلوین. (1362). موج سوم. ترجمه شهیندخت خوارزمی. تهران. نشر نی.حسین، طه. (1382). فلسفه علوم اجتماعی ابن‌خلدون. ترجمه امیرهوشنگ دانایی. تهران. انتشارات نگاه.خالقی، احمد. (1385). جهانی شدن سرمایه. تهران. انتشارات گام نو.طباطبایی، سیدجواد. (1391). ابن‌خلدون و علوم اجتماعی: گفتاری در شرایط امتناع علوم اجتماعی در تمدن اسلامی. تهران. نشر ثالث. چاپ دوم.کلاین، نائومی. (1391). دکترین شوک: ظهور سرمایه‌داری فاجعه. ترجمه میرمحمود نبوی و مهرداد (خلیل) شهابی. تهران. انتشارات آمه. چاپ چهارم.نجفی، موسی. (1394). فلسفه تحول تاریخ در شرق و غرب تمدن اسلامی. تهران. انتشارات مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر.نگری، آنتونیو و هارت مایکل. (1384). امپراتوری. ترجمه رضا نجف‌زاده. تهران. انتشارات قصیده‌سرا.هودشتیان، عطا. (1381). مدرنیته، جهانی شدن و ایران: نوشتارهایی پیرامون جهانی شدن، مدرنیته، بحران تحول و نظریه عدم بازگشت تاریخی در ایران. تهران. انتشارات چاپ‌پخش.Cox, Robert. (1994). "Global Restructuring: Making sense of the changing International Political Economy". In: Political Economy and the changing Global order. eds by Stubbs, Richard and Underhill Geoffrey. Canada. McClelland.Cox, Robert. (2000). "Toward a post-hegemonic conceptualization of world order: reflections on the relevancy of Ibn-Khaldun". In: Governance without government: order and change in world politics. eds by James Rozenu and Ernst Otto czimpiel. Cambridge university press. p.132-159.Gill, Stephen and David law. (1993). "Global Hegemony and Structural Power of Capital". In: Gramsci: Historical Materialism and International Relations. Cambridge. University Press. pp.93-124.Gilpin, Robert Jean Gilpin. (2001). GlobalPoliticalEconomyUnderstanding theInternational Economic Order. Princeton University Press.Hoogvelt Ankie. (1997). Globalization and the Postcolonial World: The New Political Economy of Development. the Johns Hopkins University Press.Keohane O, Robert and Joseph S. Nye. 1998. Power and Interdependence in Information Age. Foreign Policy. sep/oct. volume 77. 5.Nye, Joseph. (2004). "Soft Power: The Means to Success". In: World Politics. Public Affairs. New York.