شناسایی و تبیین پیشران‌های موثر بر توسعه گردشگری با رویکرد آینده‌پژوهی (مورد مطالعه: منطقه آزاد تجاری-صنعتی انزلی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

2 مدرس گروه گردشگری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

چکیده

هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر، شناسایی مهم‌ترین پیشران‌هایی است که بر توسعه آیندة صنعت گردشگری منطقه آزاد انزلی اثرگذار هستند تا از این طریق بتوان برخلاف مطالعات تبیینی که تنها یک آیندة مشخص را پیش‌بینی می‌کنند، به خلق چند آیندة ممکن، باورپذیر و محتمل پرداخته و درنهایت، به ساخت آیندة مطلوب و مرجح دست یابد. در این راستا، پژوهش حاضر با روشی توصیفی –  تحلیلی و با رویکرد اکتشافی آینده‌پژوهی، در پی شناسایی مهم‌ترین پیشران‌هایی است که بر توسعه آیندة صنعت گردشگری منطقه آزاد انزلی تأثیرگذار هستند.
روش: این تحقیق، با روشی توصیفی – تحلیلی و با رویکرد اکتشافی آینده­پژوهی و با مصاحبه از 20 نفر از خبرگان و متخصصان مسلّط بر موضوع و منطقه مورد مطالعه، به­صورت هدفمند، پیشران‌های کلیدی با روش تحلیل مضمون شناسایی گردید. سپس با استفاده از روش تحلیل ساختاری و تکنیک تحلیل اثرات متقاطع و با بهره‌گیری از نرم‌افزار میک‌مک، میزان اثرگذاری و وابستگی هریک از آن­ها با یکدیگر مشخص شد.
یافته‌ها: نتایج پژوهش، حاکی از آن است که از میان 24 پیشران شناسایی شده، حرکت از سمت اقتصاد محصول‌محور به سمت اقتصاد خدمات (تجربه) محور، توجه به تخریب خلّاق در برابر توسعه طرح‌های تکراری در حوزة گردشگری، خلق جاذبه‌های مکمل، با توجه به مزیت‌های رقابتی منطقه، شفاف‌سازی فرایندی در هدایت سرمایه‌گذاری‌های گردشگری، توجه به مدیریت برند منطقه در حوزة تجارت کالا، استفاده از آموزش‌های کاربردی برای مردم محلی و کسب و کارها، استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی در اشکال مختلف و سرمایه‌گذاری در گردشگری سلامت، به ترتیب اثرگذارترین پیشران‌ها در توسعه آتی منطقه خواهند بود.
نتیجه‌گیری: مطالعه حاضر نشان داد که شناسایی عناصر کلیدی که مؤثر بر توسعه پایدار گردشگری منطقه آزاد انزلی، نقشی حیاتی در پایداری اقتصادی منطقه در بلندمدت خواهد داشت و درنهایت رقابت‌پذیری مقصد را در برابر سایر مقصدها در آینده افزایش خواهد داد که در آن، همه ذی‌نفعان از توسعه گردشگری سود خواهند برد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying and explaining the driving factors affecting tourism development with future studies approach (Case study: Anzali Trade-Industrial Free Zone)

نویسندگان [English]

  • Majid Yasouri 1
  • Saeideh Esmaeili 2
1 Professor in Geography and Urban Planning Department. Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran
2 Lecturer in Tourism, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran
چکیده [English]

the current research with a descriptive-analytical method and an exploratory future research approach seeks to identify the most important drivers that influence the future development of the Anzali Free Zone tourism industry.At first using interviews with 20 experts which selected purposeful and 24 driving factors explored. Then, the effectiveness and dependency of each of them were determined using structural analysis method, the cross-impact matrix and MICMAC software. the results of the study show that from the identified important variables, moving from the product economy toward experience economy, creative destruction, Creating a complementary attraction with respect to the competitive advantages of the region, clarifying the process for leading tourism investments, Attention to brand management of Anzali in trade part, using practical training for local people and businesses, Use of private sector capacities in different forms and investment in health tourism have the most important role in the future development of the region. Also, the most dependent variables are investment in health tourism, moving from the product economy toward experience economy, attention to brand management of Anzali in trade part, using practical training for local people and businesses and management of handicraft. The present study showed that the identification of the key elements that affect the sustainable development of tourism in Anzali Free Zone will play a vital role in the economic sustainability of the region in the long term and will ultimately increase the competitiveness of the destination against other destinations in the future,

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tourism future
  • Tourism planning
  • Future studies
  • MICMAC software
  • Structural analysis
ایمانی، بهرام؛ رضوی، سیدمختار (1399). شناسایی پیشران­های مؤثر بر وضعیت آینده گردشگری پایدار با رویکرد آینده­پژوهی مورد مطالعه: روستاهای بخش مرکزی شهرستان سرعین. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 9 (33): 71-99
بافقی‌زاده، محمد؛ سلیمانی مقدم، پرویز و طاهری‌فر، راضیه (1395). سطح‌بندی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری شهر اهواز، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، 5 (20): 37-58.
 تقوایی، مسعود؛ حسینی‌خواه، حسین (1396). برنامه‌ریزی توسعه صنعت گردشگری مبتنی بر روش آینده‌پژوهی و سناریونویسی (مطالعه موردی: شهر یاسوج. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 6 (23): 8-30.
ده ده زاده سیلابی؛ پروین؛ احمدی‌فرد، نرگس (1398). تعیین پیشران‌های کلیدی مؤثر بر توسعه گردشگری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان مازندران. جغرافیا و پایداری محیط. 9 (1): 73-89.
زیاری، کرامت الله؛ ربانی، طاها؛ ساعد موچشی، رامین (1396). آینده‌پژوهی پارادایمی نوین در برنامه‌ریزی با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای (مبانی، مفاهیم، رویکردها و روش­ها)، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
زیبنده، عدالت؛ یوسفی‌فرد، سمیه (1393). بررسی و تحلیل فرصت‌ها و تنگناهای ژئوپلیتیک توسعه منطقه آزاد انزلی. فصلنامه علمی علوم و فنون مرزی، 3 (10): 83- 106.
علی‌اکبری، اسماعیل؛ مرصوصی، نفیسه؛ جلال‌آبادی، لیلا (1399). تدوین سناریوهای مؤثر بر آیندة گردشگری پایدار شهر کرمان با رویکرد آینده‌پژوهی. مطالعات مدیریت گردشگری. 15(50 ): 35-60.
ﻗﻠﻲ‌زاده، علی ولی؛ وردی‌زاده، رضا (1390)، نگرشی بر ژﺋـﻮﭘﻠﻴﺘﻴﻜﻲ - ژﺋﻮاﻛﻮﻧﻮﻣﻴﻜﻲ بر ﻣﻨﻄﻘﻪ آزاد ﺗﺠﺎری –  ﺻﻨﻌﺘﻲ ارس. فصلنامه بین­المللی ژئوپلیتیک، 6 (2): 153-181.
محمدی، مهدی؛ خزایی، سعید؛ مبارکی، محمدحسن؛ رضایی طرقی، سعید (1393). آینده‌پژوهی فردی کارآفرینان: از خودانگاره به خودنگاره. چشم‌انداز دولتی. 5 (4): 107-122.
ﻛﺎﻣﺮان، حسن (1381). ﻋﻠﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ‌ﻧﻴﺎﻓﺘﮕﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ آزاد اﻳﺮان، ﺗﻬﺮان: ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠﻤﻲ-  ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ، ﺷﻤﺎره65-64،
علی کرمی، رضا؛ کشاورزی، محمد (1393). ضرورت آینده‌پژوهی در فقه اسلامی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6 (4): 71-84.
مهدی‌زاده، جواد (1388). برنامه‌ریزی برای ساختن آینده، درآمدی بر مبانی و مفاهیم آینده‌پژوهی. جستارهای شهرسازی، 8 (28-29): 48-61.
معصومی، مهدی؛ عنابستانی، علی‌اکبر؛ فاضل‌نیا، غریب؛ خوارزمی، امیدعلی (1400). تحلیل پیشران‌های کلیدی اثرگذاری شاخص‌های گردشگری تجاری بر پایداری سکونت­گاه‌های روستایی با رهیافت آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: منطقه تجاری دهشیخ – سیگار استان فارس. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری. 10 (37): 7-37.
موسوی‌نیا، سیدرضا (1399). نقدی بر الگوی امتداد حال در آینده‌پژوهی؛ نمونه‌پژوهی: تحریم‌های امریکا علیه ایران تا 2022. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 9 (35): 9-35.
نصر، طاهره (1398). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر گردشگری در کلان­شهر شیراز با رویکرد آینده‌پژوهی. فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 10 (37): 55-66.
ویسی، فرزاد؛ صفیاری، رسول؛ منوچهری، سوران (1398). پیشران‌های مؤثر بر توسعه پایدار گردشگری نواحی روستایی با تأکید بر آینده‌پژوهی (مورد مطالعه: بخش اورامان شهرستان سروآباد). مطالعات اجتماعی گردشگری، 7(14 ): 47-72.