طراحی سناریوهای آینده فرهنگ‌سیاسی در ایران (1402-1412)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی پسادکترای دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه علوم سیاسی- دانشکده علوم اداری و اقتصاد- دانشگاه اصفهان. ایران

چکیده

هدف: این مطالعه با هدف بررسی و طراحی سناریوهای وضعیت آینده فرهنگ‌سیاسی در ایران، با رویکرد آینده‌پژوهانه به مقوله فرهنگ‌سیاسی انجام شده است که نقطه قوت و تمایز این اثر با آثار پیشین به شمار می‌آید. شناخت فرهنگ‌سیاسی به مثابه ترسیم شیوه نگرش مردم نسبت به نظام سیاسی از آنرو حائز اهمیت می‌باشد که ضمن ایجاد شرایط فهم ارتباط بین عناصر مختلف حیات انسانی، مبیّن تغییرات اجتماعی و سیاسی حاکم بر آینده یک نظام سیاسی در نتیجه دگرگونی‌های بین نسلی بشمار می‌آید.
روش: با توجه به این امر از روش‌های کمی و کیفی و روش سناریونگاری پیترشوارتز جهت پاسخ به سؤال اصلی بهره‌مند شده‌ایم. همچنین جهت جمع‌آوری اطلاعات به بررسی ادبیات تحقیق و اسناد و مدارک در قالب روش کتابخانه‌ای و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با پنل 25 نفره خبرگان اقدام شده است و همچنین از روش دلفی‌فازی استفاده و برای سنجش پایایی، از روش تحلیل ساختاری مبتنی بر جداول ماتریس روابط‌متقابل براساس نرم‌افزار میک‌مک و برای طراحی سناریوها از نرم‌افزار سناریوویزارد بهره‌مند شدیم.
یافته‌های پژوهش: پنج عدم قطعیت کلیدی در ارتباط با وضعیت آینده فرهنگ‌سیاسی در ایران متصور می‌باشیم: اسطوره‌سازی، عدالت‌خواهی، فرهنگ عاشورایی و مهدویت، پیوند دین و سیاست و استقلال خواهی، که مبتنی بر آن چهار سناریوی فرهنگ‌سیاسی مردم‌سالاری دینی، انحصارگرایی دینی، مشارکت دموکراتیک و فرهنگ‌سیاسی تبعی-مشارکتی قابل ترسیم هستند.
نتیجه‌گیری: از میان 4 سناریوی طرح شده، سناریوی فرهنگ سیاسی تبعی-مشارکتی از بیشترین درجه احتمال وقوع برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing future scenarios of political culture in Iran (1402-1412)

نویسندگان [English]

  • Ali Navazeni 1
  • Hossein Harsij 2
1 Postdoctoral student in University of Isfahan
2 Professor of Political Science Department - Faculty of Administrative Sciences and Economics – University of Isfahan
چکیده [English]

Purpose: This study was carried out with the aim of investigating and designing scenarios of the future state of political culture in Iran, with a future-oriented approach to the category of political culture, which is the strength and distinction of this work from previous works. Knowing the political culture as a way of drawing people's attitude towards the political system is important because, while creating the conditions for understanding the relationship between the various elements of human life, it is considered to be an indicator of the social and political changes governing the future of a political system as a result of intergenerational transformations.
Method: we used quantitative and qualitative methods and the Petershwartz scenario method to answer the main question. in order to collect information, research literature and documents were reviewed in the form of a library method and a semi-structured interview with a panel of 25experts. the Delphi method was used, and to measure reliability, the structural analysis method based on the interrelationship matrix tables based on Micmac software was used. And to design the scenarios, we benefited from the Scenario Wizard software.
Results: five key uncertainties related to the future state of political culture in Iran: myth-making, seeking justice, Ashura culture and Mahdism, linking religion and politics, and seeking independence, which are based on four cultural-political scenarios of religious democracy, religious exclusivity, and democratic participation. and subordinate-participatory political culture.
Conclusion: Among the 4 proposed scenarios, the scenario of subservient-participatory political culture has the highest probability of occurrence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: Iran's political culture. scenario writing
  • Delphi phase
  • MicMac
  • scenario wizard
آقاجانی، نصرالله(1381)، «انحرافات و آسیبهای اجتماعی از دیدگاه قرآن»، پایان‎نامة کارشناسی ارشد، مؤسسة آموزشی پژوهشی امام‌خمینی(ره)
امام‌خمینی(ره)(1373)، آیین انقلاب اسلامی (گزیده‌ای ازاندیشه و آراء امام‌خمینی(ره))، تهران: نشر مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی(س)
امام‌خمینی(ره)، سیدروح الله (1378)، صحیفۀ ‌امام، ج3؛ ج4، ج5، ج6، ج9، ج10، ج11، ج15، ج17، تهران: نشر مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی(س)
امینیان، بهادر، مشهدی، سارا(1391)، «نقش اسطوره‌ها در هویّت ملّی و ملّت‌سازی: مورد ایران»، نشریة ادبیات پایداری، 3(6)، صص 27-46
آیت‌الله خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان»، تاریخ انتشار 1383.08.10، قابل دسترس در www.farsi.khamenei.ir
آیت‌الله خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در سخنرانی تلویزیونی به مناسبت عید مبعث»، تاریخ انتشار ‌۱۴۰۰/۱۲/۱۰، قابل دسترس در  www.farsi.khamenei.ir
آیت‌الله خامنه‌ای، سیدعلی،  «بیانات در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی ارتش»، تاریخ انتشار ‌۱۳۹۲/۱۱/۱۹، قابل دسترس در www.farsi.khamenei.ir
آیت‌الله خامنه‌ای، سیدعلی، «بیانات در حرم مطهر رضوی»، تاریخ انتشار ۱۳۹۳/۰۱/۰۱، قابل دسترس در  www.farsi.khamenei.ir
آیت‌الله خامنه‌ای، سیدعلی، «حکمت الهی اقتضا کرده است این انتظار بزرگ را / مؤمن حضور امام (ع) را در دل احساس می‌کند»، تاریخ انتشار 1400.03.15، قابل دسترس در www.shabestan.ir
بازرگان، مهدی(1374)، «آخرت و خدا، هدف بعثت انبیاء»، مجلة کیان، شماره 28
مجلسی، محمدتقی بن مقصود علی (1396)، بحارالانوار، جلد 97 و 44، قم، نشر دارالکتاب الاسلامیه
بدیعی ازنداهی، مرجان، حسینی نصرآبادی، نرجس‌السادات(1391)، «جهانی شدن و تحوّل مفهوم حاکمیت ملی»، نشریة تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 12(25)، صص 151-172
بشیر، حسن، حسینی، سید بشیر(1391)، «کارکرد الگویی شخصیت‌پردازی بر مخاطب؛ مطالعة موردی عروسک باربی»، نشریه دین و ارتباطات، 19(41)، صص5-35
بهداروند، محمد مهدی(1381)، «درآمدی بر رابطة دین و سیاست، حکومت اسلامی»، شماره24، قابل دسترس درwww.ensani.ir/fa/article
بهشتی، محمدباقر، زالی، نادر (1390)؛ «شناسایی عوامل کلیدی توسعة منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی بر پایة سناریو: مطالعة موردی استان آذربایجان شرقی»، مدرس علوم انسانی برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 15(1)، صص 41-63
جعفری، محمدتقی(1375)، «تحلیل سکولاریزم»، فصلنامة قبسات، 1(2)، صص 118-133
جعفری،محمدتقی(1375)، «تحلیل و بررسی سکولاریزم»، مجله قبسات،شماره1، قابل دسترس در www.ensani.ir/fa/article
جواری، محمدحسین، رضائی، مهناز(1395)، «ساختار اسطوره و زبان، ساختار خویشاوندی و زبان در مردم‌شناسی ساختاری کلود لوی اشتروس»، دوماهنامه جستارهای زبانی، 7(33)، صص 43-66
خادم‌آدم، ناصر(1370)، «سیاست تنظیم مکانیزم دموکراسی اقتصادی»، ماهنامة اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره‌های 50-47
خواجه‌سروی، غلامرضا، «رابطة دین و سیاست در اندیشه مهندس بازرگان»، تاریخ انتشار 1386.08.19، قابل دسترس در www.farsnews.ir
دارابی، علی، مطلبی، مسعود(1398)، «تبیین مؤلفه‌های دینی در فرهنگ ‌سیاسی جامعة ایرانی پس از انقلاب اسلامی»، فصلنامة راهبرد اجتماعی فرهنگی، 8(31)، صص 67-1010
داوری‌اردکانی، رضا (1375)، «پست مدرنیسم یعنی چه؟»، فصلنامة حوزه و دانشگاه، 2(6)، صص72-80
دشتکی، علی(1388)، «مبارزه با تحریف دین از دلایل مهم شکل‌گیری نهضت عاشوراست»، خبرگزاری مهر، قابل دسترس در www.mehrnews.com
رزاقی، سهراب(1375)، «مؤلفه‌های فرهنگ‌سیاسی ما»، نقد و نظر، شماره 6 و 7.   
رفیع، حسین، عباس‌زاده مرزبالی، مجید، قهرمان، میثم(1397)، «فرهنگ سیاسی؛ یک بررسی مفهومی و نظری»، فصلنامة سیاست، 5(17)، صص23-41
رهبرقاضی، محمودرضا، امام‌جمعه‌زاده، سیدجواد، نوربخش، سوسن، خاکی، مینا(1395)، «بررسی رابطه دین‌داری با دو نوع فرهنگ‌سیاسی مشارکتی و دموکراتیک»، فصلنامة مطالعات راهبردی بسیج، 19(71)، صص141-165
رهبرقاضی، محمودرضا، گشول، سعید، عربیان، حسین، آشنایی، سهیلا(1395)، «بررسی تأثیر سرمایة اجتماعی بر فرهنگ ‌سیاسی مشارکتی»، فصلنامة مطالعات توسعة اجتماعی فرهنگی، 4(4)، صص101-122
سروش، عبدالکریم(1375)، «تحلیل مفهوم حکومت دینی»، مجله کیان، شماره 32، صص2-13
سینایی، وحید، ابراهیم‌آبادی، غلامرضا(1384)، «کثرت‌گرایی فرهنگی در عصر جهانی‌شدن و تحوّل فرهنگ‌سیاسی نخبگان در ایران»، نامة علوم‌اجتماعی، شماره 25، صص 107-139
نهج‌البلاغه، تصحیح شریف‌الرضی ، نامة 53 و 145و 429
شعرانی، ابوالحسن(1388)، نثر طوبی، تهران، نشر اسلامیه
فاطمی‌نیا، محمدعلی(1398)، «صد سال فرهنگ‌ سیاسی در ایران: فرا تحلیل آثار پژوهشی مرتبط با دورة مشروطه تا انقلاب اسلامی»، فصلنامة مطالعات راهبردی، 22(4)، صص37-60
فوکو، میشل، (1377)، ایرانی‌ها چه رویایی در سر دارند؟، ترجمة حسین معصومی همدانی، چاپ سوم، تهران: نشر هرمس
فیاض، سیدعلی، «مردم‌سالاری دینی گفتمان رهبر انقلاب اسلامی»، تاریخ انتشار 1388.05.07، قابل دسترس در www.farsi.khamenei.ir
قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش
کاتوزیان، ناصر(1386)، «عدالت و حقوق بشر»، فصلنامة حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 37(3)، صص 323-331         
کریمی‌مله، علی، رضایی، احمد(1385)، «فرهنگ‌سیاسی مردم مازندران»، مجلة مطالعات اجتماعی ایران، 1(2)، صص39-61
کلینی، کافی، جلد1، باب نادر فی حال الغیبه، ح2
محدثی، جواد(1374)، فرهنگ عاشورا، تهران، نشر معروف
محدثی، حسن، «مردمِ قهرمان‌طلب فاقد مسئولیت در برابر حکومت غیرپاسخگوی فربه!» تاریخ انتشار1401.06.22، قابل دسترس درwww.ensafnews.com
محمدپور جابری، مرتضی، ابراهیم‌زاده، عیسی (1395)؛ «شناسایی و تحلیل اثرات متقابل عوامل کلیدی و سنجش میزان پایداری منطقه‌ای با رویکرد آینده‌نگاری راهبردی (مطالعة موردی: استان خراسان شمالی)»، فصلنامة جغرافیا و پایداری محیط، 6(3)، صص 1-17
مزروعی، رجبعلی(2005)، «استقلال در پیوند با نظام دموکراتیک»، نشریة آنلاین‌نامه
مصطفوی، زهرا، «استقلال سیاسی از نگاه حضرت امام (ره)»، تاریخ انتشار 1397.04.30، قابل دسترس در www.imam-khomeini.ir
مطهری، سیدمرتضی(1381)، یادداشت‌های استاد مطهری، جلد6، تهران: نشر صدرا
مطهری، مرتضی(1372)، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران: نشر صدرا
منصوری، جواد(1374)، فرهنگ استقلال، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی
موقن، یدالله، «اسطوره و نقش آن در سیر تمدن بشری»، سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی)، تاریخ انتشار 1397.06.18، قابل دسترس در www.cgie.org.ir
نوازنی، علی، هرسیج، حسین، عیوضی، محمدرحیم (1401)، «طراحی سناریوهای خروج از چالش هویت در ایران (1410-1400)»، فصلنامة مطالعات ملی، 23(1)، صص 7-29
یزدی، ابراهیم(2005)، «دموکراسی و استقلال، دوروی یک سکه»، نشریة آنلاین‌نامه