ترسیم سناریوهای بدیل دگردیسی هویت شهر تهران با کاربست روش تحلیل لایه‌ای علی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 علوم اجتماعی، علوم انسانی و حقوق، کاشان، کاشان، ایران

2 شهرسازی، معماری و هنر، گیلان، رشت، ایران

3 مدیریت، مدیریت و کارآفرینی، کاشان، کاشان، ایران

چکیده

هدف:
آسیب‌های ناشی از جهانی‌شدن و شهرنشینی شتابان هویت کلان‌شهرها را تحت تأثیر قرار داده است؛ لذا حفظ آن مسئله‌ای مهم در توسعه پایدار است. هدف این پژوهش بررسی تغییرات هویت تهران با روش کیفی آینده‌پژوهی (تحلیل لایه‌ای علی)، به‌منظور ساختارشکنی از مسئله هویت شهر و تدوین سناریوهای بدیل است.
روش: جامعه آماری این پژوهش 14 نفر از متخصصان شهرسازی، معماری و جامعه‌شناس شهری هستند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده و با ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته مورد مصاحبه قرار گرفته‌اند. به‌منظور سنجش پایایی و اعتبار، با اتکا به ادبیات موضوع و یافته‌ها، دستورالعمل مصاحبه و نمونه‌گیری نظری، یافته‌ها به 2 نفر از متخصصان ارائه شده و مورد تأمل قرار گرفت. سپس با تحلیل تم مصاحبه‌ها، نظرات آن‌ها در قالب 4 جدول لیتانی، علل سیستماتیک، گفتمان و جهان‌بینی، استعاره و اسطوره تبیین شد.
یافته‌ها: یافته‌های مطالعه نشان می‌دهد در لایه لیتانی مسئله مشهود «بحران هویت تهران» در چهار مقوله «آشفته، شهر تقابل‌ها، هویت سیال و بی‌روح»؛ در لایه علل سیستماتیک «جامعه کوتاه‌مدت، فضاهای سودازده، گردونه بی‌مهار، بلازه شدن»، در لایه گفتمان و جهان‌بینی «مدرنیسم توسعه‌نیافتگی، نئولیبرالیسم شهری، توسعه جهانی، فردگرایی» و در لایه چهارم «هر آنچه سخت و استوار است دود می‌شود و به هوا می‌رود، عریان شدگی فقر و غنا، در گردباد کلان‌شهر جهانی، شهر نسیان زده» مطرح هستند.
نتیجه‌گیری: دو پیشران مدرنیسم توسعه‌نیافتگی و نئولیبرالیسم شهری، مبتنی بر اهمیت و غیرقطعی بودن انتخاب شدند و بر اساس آن 4 سناریو تدوین گردید که می‌تواند در فرایند مدیریت شهری مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Drawing alternative scenarios of Tehran identity transformation by using layered causal analysis method

نویسندگان [English]

  • mohsen niazi 1
  • mohammad nikpeyma 2
  • esmail Mazrouei Nasrabadi 3
  • maedeh mohaghegh montazeri 1
1 Social Sciences, Humanities and Law, Kashan, Kashan, Iran
2 Urban planning, architecture and art, Gilan, Rasht, Iran
3 Management, Management and Entrepreneurship, Kashan, Kashan, Iran
چکیده [English]

Purpose: Damages caused by globalization and rapid urbanization have shown the importance of urban identity. Therefore, maintaining it is an important issue in sustainable development. The purpose of this study is to change the identity of the city of Tehran with the qualitative method of prospective research (causal layer analysis) in order to deconstruct Tehran's identity and formulate alternative scenarios. Method: The statistical population of this research is 14 people who are specialists in urban planning, architecture and urban sociology, whose views were extracted through a semi-structured interview. Then, by analyzing the theme of the interviews, their opinions were explained in the form of 4 litany tables, systematic causes, discourse and worldview, metaphor and myth. Findings: The findings of the study show that in the litany layer, the obvious problem is the identity crisis of Tehran, which is in four categories: "confused, famous, fluid and plural identity, meaningless and soulless", in the layer of systematic causes, "short-term society, speculative spaces, unrestrained spinning, flaming", in the layer of discourse and worldview, "modernism of underdevelopment, urban neoliberalism, global development of the city, individualism " and in the fourth layer, "everything that is hard and stable will smoke and go into the air "The nakedness of poverty and wealth, in the whirlwind of the global city, is the forgotten city". Conclusion: Finally, two drivers of underdevelopment modernism and urban neoliberalism were selected based on importance and uncertainty, and based on that, 4 scenarios were presented that can be considered in urban management process.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Future studies
  • causal layer analysis
  • urban identity
  • Identity of Tehran
  • urban neoliberalism
استیون مایلز، مالکوم مایلز (1395). شهرهای مصرفی. ترجمه مرتضی قلیچو محمدحسن خطیبی‌بایگی. تهران: نشر تیسا.
 اسوندسن، لارس. (1394). فلسفه ملال. ترجمه افشین خاکباز. تهران: نشر نو.
باباگلی، مژده. (1392). فضاهای نابرابر شهری در تهران. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی.
باکاک، رابرت (1398). مصرف. (مترجم: خسرو صبوری). تهران، انتشارات شیرازه.
برمن، مارشال (1397). تجربه مدرنیته: ه‍ر آن‍چ‍ه‌ س‍خ‍ت‌ و استوار است‌ دود م‍ی‌ش‍ود و ب‍ه‌ هوا م‍ی‌رود. (مترجم: مراد فرهاد پور). تهران، طرح نقد.
پور احمد، احمد؛ موسوی، سیروس (1396). جهانی‌شدن و شهرهای جهانی با نگاهی به شهر تهران. تهران: جهاد دانشگاهی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی.
پیربابائی، ربیعی‌فر، ولی‌الله، اسدی محل‌چالی، مسعود. (1397). پایش ساختار شهرها از منظر راهبرد شهر خلاق (مطالعه موردی: 8 کلانشهر کشور). فصلنامه علمی ـ پژوهشی برنامه‌ریزی توسعه کالبدی5(3), 11-31.‎
جین، مارک (1396). شهرها و مصرف. (مترجم: مرتضی قلیچ). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
خواجه‌نوری، جعفری، پرنیان. (1392). مطالعه رابطه‌ جهانی‌شدن فرهنگی با فردگرایی و جمع‌گرایی جوانان مورد مطالعه: شهر شیراز. جامعه شناسی کاربردی24(4), 43-66.‎
دان، رابرت (1401). بحران‌های هویت: نقد اجتماعی پست مدرنیته. مترجم: صالح نجفی. تهران، نشر شیرازه.
رضایی، ا؛ اینالو، م؛ فکری، م (1389). مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، سال 12، ش 47، ص 141- 170.
زیمل، جورج (1372). کلان‌شهر و حیات ذهنی. مترجم: یوسف اباذری. نامه علوم اجتماعی، 3(0)، 66-53.
ساندرز، پیتر (1392). نظریه اجتماعی و مسئله شهری (چاپ اول). مترجم: محمود شارع پور. تهران: نشر تیسا.
شارع پور، محمود (1390). جامعه‌شناسی شهری. تهران: انتشارات سمت.
شالچی، شجاعی، فرهنگی. (1395). بازسازی شهری، تصویر تهران و تجربه بیگانگی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 9(1)، 1-32.
شیانی، ملیحه؛ رضوی الهاشم، بهراد؛ و دلپسند، کامل. (1391). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر مشارکت شهروندان در مدیریت امور شهری تهران. مطالعات جامعه شناختی شهری (مطالعات شهری)، 2(4)، 215-240.
فکوهی، ن.؛ حسین یزدی، م. (1392). هویت مکانمند و بی‌هویتی در فضای شهری: مطالعه موردی دو مجتمع مسکونی در شهر تهران. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، 3(2)، 44-7.‎
فکوهی، ناصر (1399). هویت و بی هویتی شهری. نشر مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهرداری تهران. 
قلی پور. (1396). سکنی گزیدن در کلان‌شهر تهران. مطالعات جامعه شناختی (نامه علوم اجتماعی سابق)، 24(1)، 101-123.‎
لیلاز، سعید (1398). موج دوم (تجدد آمرانه در ایران) تاریخ برنامه‌های عمرانی سوم تا پنجم. تهران، انتشارات نیلوفر.
محمدزاده اصل، نازی، امام وردی، قدرت الله و سریر افزار، محمد (1389). رتبه بندی شاخص‌های رفاه شهری مناطق مختلف شهر تهران. پژوهش و  برنامه‌ریزی، 1 (1)، 106- 85.
مدنی پور، علی (1393). کلان‌شهرها: شکل شهری، حکمروایی و پایداری. تهران: مرکز تحقیقات و برنامه‌ریزی شهری تهران.
میرسپاسی، علی (1387). دموکراسی، یا، حقیقت: رساله‌ای جامعه‌شناختی در باب روشنفکری ایرانی. تهران: طرح نو.
نیازی، محسن؛ مزروعی نصر آبادی، اسماعیل؛ نقی پورایوکی، سحر (1400). آینده‌پژوهی سبک زندگی اقتصادی با رویکرد لایه‌ای- علی. آینده‌پژوهی انقلاب اسلامی، سال 2، شماره 2.
یاهک، سجاد. میرزایی، مسعود و بهاری، نادر (1399). هویت شهری به‌مثابه ارزش فرهنگی: تداوم و دل‌بستگی یا ازهم گسیختگی و فرار مطالعه مردم تهران، نشریه مطالعات رهبری فرهنگی، 2(1)، 3-27..